OECD Ülkelerinde Emeklilik Uygulamaları

OECD bünyesinde emeklilik sistemleri üzerinde uzun yıllardır yapılan çalışmalar sonucunda emeklilikte bireylerin rahat emeklilik için yeterli emeklilik gelirini sağlayabilmesi için politika olarak çok basamaklı emeklilik sistemlerinin oluşturulması önerilmektedir. Çok basamaklı emeklilik sistemlerinde;

1. Basamak dağıtım esasına dayalı yani çalışanlardan alınan katkı paylarıyla mevcut emeklilerin maaşlarının ödendiği kamunun sosyal güvenlik sistemi,

2. Basamak işveren ve bazen de çalışan tarafından yapılan katkılarla oluşan ve özel sektörce yönetilen fonlu işveren emeklilik planları,

3. Basamak ise bireylerin gönüllü tasarruflarıyla oluşan ve özel sektörce yönetilen gönüllü bireysel emeklilik planlarından oluşmaktadır.

Fayda esaslı emeklilik planlarında, çalışanın emekli maaşı, genel olarak son alınan maaş ya da çalışma dönemi maaşlarının ortalamasını temel alan bir formüle göre hesaplanmaktadır. Katkı esaslı emeklilik planlarında ise emekli maaşı çalışma hayatının sonunda oluşan toplam emeklilik birikimine bağlı olmaktadır.

Tüm OECD ülkelerinde sayılan farklı emeklilik sistemlerinin kombinasyonları bir arada görülebilmektedir. Tüm bu sistemlerin payı ülke bazında değişim göstermektedir.

Tüm ülkelerde toplumun en düşük gelirli ve yardıma muhtaç kesimine yönelik katkı payı ödenmeden alınabilen sosyal yardım programları ve kamu emeklilik teminatları bulunmaktadır. Bazı durumlarda kamu emeklilik sistemine ödenen katkı payları sosyal yardım statüsündeki bu teminatları finanse etmek için de kullanılabilmektedir. Birçok ülkede dağıtım esaslı bir kamu emeklilik sistemi yürürlükte olup mevcut emeklilerin emekli maaşları mevcut çalışanlardan alınan katkı payları ile ödenmektedir. Mevcut çalışanlar bu katkılarının karşılığında gelecekte emeklilik haklarına sahip olmaktadır. Bazı ülkelerde (Örneğin; Fransa, İspanya ve ABD’de) ödenen katkı paylarından varsa fazlalar, daha ileride ödenecek katkı paylarının maaşları karşılayamama olasılığına karşılık tedbir olarak belirlenmiş bir fona aktarılmaktadır.

Tüm OECD ülkelerinde fonlu/fonlanmış emeklilik sistemleri, çalışanların emeklilik güvencelerini beslemektedir. Fonlu emeklilik sistemleri otomatik veya gönüllü katılıma dayalı işveren bazlı veya bireysel hesaplı olabilmektedir. Örnek vermek gerekirse;

İşveren bazlı fayda esaslı zorunlu emeklilik planları: Kore ve Hollanda İşveren bazlı fayda esaslı gönüllü emeklilik planları: Kanada, Almanya, Japonya, İngiltere ve ABD

İşveren bazlı katkı esaslı zorunlu emeklilik planları: Avustralya, Hong Kong, Çin, Kore, Singapur, ve İsveç gönüllü

İşveren bazlı katkı esaslı gönüllü emeklilik planları: Kanada, Fransa, Almanya, Japonya, Polonya, Slovak Cumhuriyeti ve ABD

Otomatik katılımlı zorunlu emeklilik planları: İtalya, Yeni Zelanda, İngiltere, ABD ve Türkiye  

Zorunlu bireysel emeklilik planları: Şili, Meksika

Gönüllü bireysel emeklilik planları: Çek Cumhuriyeti, Yeni Zelanda(Kiwisaver) ve ABD’de (IRA hesapları) olarak görülmektedir.

Tüm ülkelerde gönüllü fonlu bireysel emeklilik planları bulunmaktadır. Bu uygulamaların nüfus ve içerik kapsamı ile önemi ülkeden ülkeye değişmektedir.

Fonlu Emeklilik Sistemlerinde Eğilimler

Birçok OECD ülkesinde fonlu emeklilik sistemlerinin rolü büyüktür ve zaman içerisinde de giderek artmaktadır. Aşağıdaki grafik özel fonlu emeklilik sistemlerinde biriken toplam fon varlığının ülkenin GSYH’sına (ülke ekonomisinin büyüklüğüne) oranını göstermektedir.

Fonlu Özel Emeklilik Uygulamalarının Artan Önemi (OECD ülkelerinde GSYH’nın %’si olarak Toplam varlıklar, 2000-2015)

Kaynak: OECD Pensions Outlook 2016